Ewolucja zapylania kwiatów - Marcin Zych

Niedawno pisałem o 10 audycji, a dziś zapowiadam już 20 odcinek podkastu Radio Warroza. Jego gościem jest biolog, ekolog - specjalista od ewolucyjnych strategii reprodukcyjnych roślin i biologii zapylania: dr hab. Marcin Zych, profesor oraz dyrektor Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Warszawskiego. Rozmawiamy o ewolucji zapylania kwiatów. Pisząc jednak bardziej fachowo: o biologii - w tym o ekologii i biochemii - ewolucyjnej strategii reprodukcyjnej roślin nasiennych polegającej na zoogamii (zapylaniu za pośrednictwem zwierząt, potocznie zwanych zapylaczami) oraz doborze płciowym (selekcji seksualnej) roślin okrytozalążkowych. Zachęcam do zapoznania się z tą częścią życia seksualnego roślin nasiennych. Dodatkowo wprowadzeniem do audycji jest krótki reportaż z Ogrodu Botanicznego UW, w którym zresztą nagrywaliśmy ten odcinek, a wisienką na torcie wstęp do omówienia zróżnicowania gatunków pszczół w Polsce. Zakończenie jest tylko prześlizgnięciem się po temacie, gdyż zapowiada kolejną część wywiadu, która będzie dotyczyła bardziej ochrony zapylaczy w Polsce.

Ilustracja do odcinka
prof. Marcin Zych, fot: Krzysztof Żuczkowski/FORUM
  1. 00:00:39 Reportaż z ogrodu UW
  2. 00:05:33 Wstęp
  3. 00:08:41 Świat przed roślinami okrytozalążkowymi
  4. 00:15:56 Strategia rozrodcza okrytozalążkowych
  5. 00:23:07 Dobór płciowy kwiatów
  6. 00:27:50 Latający penis
  7. 00:39:52 Układ biznesowy czy romantyzm?
  8. 00:43:00 Podstępy kwiatów i zapylaczy
  9. 00:51:48 Mało znane pszczoły

Kwiaty komunikują się wizualnie i chemicznie z zapylaczami i innymi organizmami. Ich kolory i zapachy przyciągają korzystne interakcje, jednocześnie odstraszając antagonistów. Ewolucja cech takich jak długie rurki w niektórych kwiatach fizycznie uniemożliwia dostęp do nektaru i pyłku organizmom bez wystarczająco długiego aparatu gębowego.Pszczoły, takie jak pszczoły miodne, specjalizują się w odwiedzaniu tych samych gatunków kwiatów w danym obszarze, ignorując inne. Jeśli zapylacz zniknie, roślina polegająca na nim może stracić swojego zapylacza i ponieść negatywne konsekwencje. Nektar zawiera różne substancje, takie jak aminokwasy, fenole, a nawet kofeinę, które mogą wpływać na zachowanie zapylaczy lub odstraszać niechcianych gości. Długi słupek niektórych kwiatów wydaje się bezsensowny, dopóki nie zostanie postrzegany jako zwiększający selektywne rozmnażanie poprzez konkurencję płciową.
W Polsce żyje ponad 400 gatunków pszczół, z których większość to samotne pszczoły, a nie społeczne pszczoły tworzące kolonie lub rodziny. Kwiaty wydają się bardziej kolorowe dla zapylaczy, takich jak pszczoły, w świetle ultrafioletowym niewidocznym dla ludzi.

W filmie biolog prof. Richard Dawkins pokazuje skomplikowane procedury podstępnych sposobów zapylania z wykorzystaniem przebiegłych storczyków m.in. storczyka młotkowego. The Royal Institution Christmas Lectures (1991).

Komentarze